काठमाडौं । नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल स्थापना भएको दुई वर्षपछि, सन् १९७७ मा नेपालमा वर्षभरिमा जम्मा ८०१ वटा नयाँ सवारीसाधन दर्ता भएका थिए। पाँच दशकपछि देशमा दर्ता भएका सवारीसाधनको संख्या करिब ५५ लाख पुगेको छ। नयाँ दर्तामध्ये करिब ८४ प्रतिशत मोटरसाइकल रहेका छन्।

यी दुई तथ्यांकले नेपाली समाजमा सवारीसाधनको प्रयोगमा आएको व्यापक परिवर्तनलाई देखाउँछन्। पाँच दशकको अवधिमा नेपालमा सडक पूर्वाधार, सवारी बिक्री तथा वितरण, वित्तीय सेवा, बीमा, मर्मतसम्भार र अटोमोबाइलसँग जोडिएको सम्पूर्ण बजार विस्तार हुँदै गएको छ।

निर्माण भएको संरचनाको आकार आर्थिक तथ्यांकले पनि देखाउँछ। पछिल्ला पाँच आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब ४७० अर्ब रुपैयाँ बराबरका सवारीसाधन तथा सम्बन्धित सामग्री आयात गरेको छ। यसबाट करिब ३५१ अर्ब रुपैयाँ भन्सार राजस्व संकलन भएको छ। पछिल्लो एक आर्थिक वर्षमै अटोमोबाइल क्षेत्रले राज्यलाई ७५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व योगदान गरेको छ।

राजस्वमा मात्रै सीमित नभई अटोमोबाइल क्षेत्रले देशभर ठूलो व्यावसायिक संरचना निर्माण गरेको छ। प्रत्येक प्रदेशसम्म फैलिएको डिलर सञ्जाल, पार्ट्स तथा आफ्टरमार्केट आपूर्ति शृंखला, तालिमप्राप्त मेकानिक तथा सर्भिस टेक्निसियन, अटो फाइनान्स, सवारी बीमा र उत्सर्जन, सुरक्षा तथा करसम्बन्धी नीतिमा सरकारसँग हुने निरन्तर संवाद यस क्षेत्रको विकासका महत्वपूर्ण आधार बनेका छन्।

यी संरचना एकैपटक बनेका होइनन्। दशकौंको अभ्यास, लगानी र बजार विस्तारसँगै नेपाली अटोमोबाइल क्षेत्र क्रमशः परिपक्व हुँदै गएको हो।

तर पछिल्ला वर्षमा नेपाली अटोमोबाइल क्षेत्रको परिचयमा अर्को महत्वपूर्ण पक्ष थपिएको छ, स्वदेशी उत्पादन र एसेम्बली।

नाडाको स्वर्ण जयन्ती संस्करणमा राखिने ‘मेड इन नेपाल / मेड फर नेपाल’ प्याभिलियनमा नेपालमै उत्पादन वा एसेम्बल गरिएका सवारीसाधन तथा अटोमोबाइल सामग्री प्रदर्शन गरिने तयारी छ। करिब आठ नेपाली उत्पादक सहभागी हुने यस प्याभिलियनमा विद्युतीय मोटरसाइकल, अटोमोटिभ ब्याट्री, ल्युब्रिकेन्ट र हेल्मेटलगायतका उत्पादन प्रदर्शन गरिनेछन्।

यसमा यात्री, एसियन ब्याट्रिज, कोहिनूर प्लास्टिक इन्डस्ट्रिज, नेपाल ल्युब आयल र पूर्वाञ्चल ल्युब आयललगायतका नेपाली उत्पादकहरू सहभागी हुने बताइएको छ। यद्यपि अन्तिम सहभागी सूची नाडा सचिवालयबाट पुष्टि हुन बाँकी छ।

करिब दुई सय स्टल रहेको प्रदर्शनीको तुलनामा स्वदेशी उत्पादनको हिस्सा अझै सानो छ। त्यसैले नेपाललाई अहिले नै अटोमोबाइल उत्पादनमा आत्मनिर्भर मुलुक भन्न सकिँदैन। तर पाँच दशकअघि पूर्ण रूपमा आयातमा निर्भर रहेको बजारमा अहिले स्वदेशमै केही उत्पादन र एसेम्बली सुरु हुनु महत्वपूर्ण परिवर्तनका रूपमा हेरिएको छ।

स्वदेशी उत्पादनसँगै नेपाली अटोमोबाइल बजारमा लामो समयदेखि स्थापित अन्तर्राष्ट्रिय ब्राण्डहरूको निरन्तरता पनि अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो। सुजुकी र टाटा जस्ता ब्राण्डहरू दशकौंदेखि नेपाली सडकमा छन्। कतिपय परिवारले तीन पुस्तासम्म एउटै डिलर नेटवर्कमार्फत सवारीसाधन खरिद गर्दै आएका उदाहरणसमेत छन्।

नाडाका अध्यक्ष सुरेन्द्रकुमार उप्रेतीका अनुसार नेपाल अब केवल सवारीसाधन आयात गर्ने देशका रूपमा सीमित रहन नहुने दिशामा अघि बढिरहेको छ।

“हामीले दिन खोजेको सन्देश यही हो, नेपाल अब गाडी आयात गर्ने देशमा मात्र सीमित छैन। हामी बिस्तारै आत्मनिर्भरता र स्वदेशी उद्योगतर्फ बढिरहेका छौं,” अध्यक्ष उप्रेतीले भने।

पचास वर्षअघि नेपालमा सवारीसाधन आयात गर्ने व्यवसायीहरूको प्रतिनिधित्व गर्न स्थापना भएको नाडाले अहिले सवारीसाधन आयात, एसेम्बली, वित्तीय सेवा, बीमा, सर्भिस, पार्ट्स आपूर्ति र क्रमशः स्वदेशी उत्पादनमा जोडिएका व्यवसायी तथा उद्योगहरूको प्रतिनिधित्व गर्दै आएको छ।

नाडाको स्वर्ण जयन्तीले यसरी नेपाली अटोमोबाइल क्षेत्रले तय गरेको पाँच दशकको यात्रा मात्र स्मरण गराउने छैन, आगामी दिनमा आयातमा आधारित बजारबाट उत्पादन र आत्मनिर्भरतामुखी उद्योगतर्फ जाने सम्भावनालाई समेत उजागर गर्नेछ।