काठमाडौं । बिहीबार स्पेनी सञ्चारमाध्यमहरूले सार्वजनिक गरेका अडियो रेकर्डिङहरूले स्पेनमा भएको घातक रेल दुर्घटना हुनुभन्दा केही क्षण अघिको अवस्थाबारे प्रकाश पारेका छन् ।

ती रेकर्डिङमा एक चालकले रेल नियन्त्रण केन्द्रलाई आफ्नो रेलको सुरक्षा प्रणाली सञ्चालन गर्न नमिलेको जानकारी गराएको सुनिन्छ । बुधबार भएको उक्त दुर्घटनामा कम्तिमा ६९ जनाको मृत्यु भएको छ भने दर्जनौं व्यक्ति घाइते भएका छन् ।

यो दुर्घटना तब भयो जब म्याड्रिडबाट सेभिलतर्फ ३९७ यात्रु बोकेर गइरहेको सरकारी स्वामित्वको ‘रेन्फे’ कम्पनीको रेल, करिब २५ किलोमिटर अगाडि रोकिएको ‘इरियो’  कम्पनीको अर्को रेलसँग ठोक्कियो । उक्त ‘इरियो’ रेलमा १४७ यात्रु सवार थिए ।

समाचार अनुसार दशकौँ यताकै सबैभन्दा खराब रेल दुर्घटनामध्ये एक मानिएको यस घटनाका कारण स्पेनमा तीन दिने राष्ट्रिय शोक घोषणा गरिएको छ । स्पेनी आउटलेटहरू ‘एल पेस’ र ‘आरटीभीई’ द्वारा प्रकाशित तीन अडियो रेकर्डिङहरूले रेल चालकहरू र म्याड्रिडको नियन्त्रण केन्द्र बीचको आदानप्रदान कैद गर्दछन् ।

बीबीसीले रिपोर्ट गरेको छ कि रेकर्डिङहरूले ‘इरियो’ रेल स्थिर रहँदा पनि सिग्नलिङ विफलता पछि ‘रेन्फे’ रेललाई किन अगाडि बढ्न अनुमति दिइयो भन्ने बारेमा प्रश्नहरू उठाएका छन् ।

स्वचालित सङ्केत प्रणालीमा आएका खराबीका कारण प्रभावित खण्डमा रेलहरू रोकिन पुगेका थिए । यद्यपि, स्पेनका यातायात मन्त्री ओस्कार पुएन्तेले बताए अनुसार, त्यसपछि ‘त्रुटिवश’ ‘रेन्फे’ रेललाई पुनः अघि बढ्न निर्देशन दिइयो ।

एउटा रेकर्डिङमा एक नियन्त्रकले ‘रेन्फे’ का चालकलाई यात्रा निरन्तर राख्न र वैकल्पिक ‘ल्याटरल सिग्नलिंग ब्लक प्रणाली’ अन्तर्गत सामान्य गतिमा अघि बढ्न भन्छन् ।

“सामान्य गतिमा ?” चालकले सोध्छन् ।

“हुन्छ,” नियन्त्रकले जवाफ दिन्छन् ।

स्वचालित सङ्केत प्रणाली वा तथ्याङ्क प्रसारण विफल हुँदा यस प्रणालीलाई वैकल्पिक व्यवस्था (ब्याकअप)का पमा प्रयोग गरिन्छ ।

अर्को एक रेकर्डिङमा, ‘इरियो’ रेलका चालकले नियन्त्रण केन्द्रलाई जानकारी दिन्छन् कि रेल-नियन्त्रण प्रणालीसँगको सम्पर्क टुटेको छ र रेल अगाडि बढ्न सक्दैन । “रेल ‘उर्डा’ मा प्रवेश सङ्केतको अगाडि रोकिएको छ,” चालक भन्छन् । थप कुराकानी पछि चालकलाई आफ्नो यात्रा सामान्य रूपमा अघि बढाउन भनिन्छ । तर त्यसपछिको अर्को कलमा, ‘इरियो’  रेलका चालकले रेल अझै पनि अघि बढ्न नसकेको जानकारी दिए ।

चालकले भने, “रेलले मलाई सुरक्षा प्रणाली नियन्त्रण गर्न दिइरहेको छैन । त्यसैले म अझै पनि प्रवेश संकेत अगाडि रोकिएको छु ।”

रेकर्डिङबाट के बुझिन्छ भने, ‘रेन्फे’ रेल नजिक आइपुग्दा ‘इरियो’ रेल त्यहीँ रोकिएको थियो भन्ने कुरा नियन्त्रण कक्षलाई जानकारी गराइएको थियो । ‘इरियो’ कम्पनीले आफ्नो रेललाई अर्को रेलले “पछाडिबाट ठक्कर दिएको” जनाएको छ । पुएन्तेले रेलहरूलाई कुनै गति सीमा बिना पुनः चल्न दिने निर्णयलाई “अकल्पनीय” (बुझ्न नसकिने) भनी टिप्पणी गरे ।

प्रश्नहरू उठिरहँदा स्पेन शोकमा

प्रधानमन्त्री पेड्रो सान्चेजले “सम्पूर्ण स्पेन शोकमा रहेको” बताउँदै भने, “मानिसहरूको जीवन तहसनहस भएको छ, परिवारहरू टुटेका छन्, पीडा अकल्पनीय छ ।”

आपतकालीन उद्धार टोलीहरूले रातभर शक्तिशाली बत्तीहरूको उज्यालोमा काम गरे । उनीहरूले दुर्घटनाग्रस्त रेलका डब्बाहरू काटेर भित्र फसेका पीडितहरूको खोजी गरे । घटनास्थलमा सयौं उद्धारकर्मीहरू खटाइएका थिए भने ड्रोन र हेलिकप्टरहरूले पनि उद्धार कार्यमा सहयोग पुर्‍याएका थिए ।

प्रत्यक्षदर्शीहरूले अराजकताका दृश्यहरू वर्णन गरे, यात्रुहरू रोइरहेका र रगत बगिरहेका, मानिसहरू आफ्नो सिटमा फसेका र डिब्बाहरूमा धुवाँ भरिएको । एउटा डिब्बामा आगो लागेको थियो ।

सान्चेजले भने कि यो वर्ष स्पेनले दुई गम्भीर रेल दुर्घटनाहरू भोग्नु “अस्वीकार्य” थियो । जनवरीमा कोर्डोबा नजिकै भएको उच्च गतिको रेल दुर्घटनामा एउटै लाइनमा ४६ जनाको मृत्यु भएको थियो, यद्यपि घटना अझ दक्षिणतिर घटेको थियो ।

बुधबारको ठक्करपछि धेरैजसो राजनीतिक दलहरूले प्रचार अभियान स्थगित गरेका थिए । अति-दायाँपन्थी भोक्स पार्टी यसको अपवाद थियो । यसका नेता स्यान्टियागो अबास्कलले स्पेनको रेल पूर्वाधारको “आलोचनालाई मौन गर्न शोक प्रयोग गर्ने” प्रयास गरिएको भन्ने कुरालाई अस्वीकार गरे ।

प्रसारक संस्था टिभीइका अनुसार, म्याड्रिडस्थित यातायात मन्त्रालय बाहिर गएराति करिब १,५०० मानिसहरू भेला भए । प्रदर्शनकारीहरूले मुख्यतया सान्चेज र पुएन्तेको राजीनामा माग गरेका थिए । प्रदर्शनकारीहरूले बोतल र ‘फ्लेयर’ (आगो बल्ने वस्तु) प्रहार गरेपछि प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गर्‍यो, यस घटनामा कोही पनि घाइते भएको वा कसैलाई पक्राउ गरिएको खबर छैन ।

रेल चालकहरूले पनि बिहीबारका लागि तय गरिएको हडताल अघि बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । स्पेनी रेल चालक युनियन ‘सेमाफ’ले यो कदम “रेल सुरक्षाको पक्षमा” चालिएको जनाएको छ ।