काठमाडौं । नेपाली नोटको जथाभावी प्रयोग र संरक्षणमा देखिएको लापरवाहीले राज्यकोषमा अनावश्यक आर्थिक भार थपिरहेको छ। नोटमा रंग लगाउने, लेख्ने, कोर्ने, सिलाएर झुण्ड्याउने तथा पूजा र धार्मिक कार्यका क्रममा बिगार्ने प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा नोटको आयु घट्ने जोखिम बढेको छ।

बैंकहरूले समेत नोटको बन्डलमा स्टिच लगाएर दिने गर्दा स्टिच निकाल्ने क्रममा नोट च्यातिने समस्या देखिने गरेको छ। नोटलाई सुरक्षित राख्न स्टिचको सट्टा रबर प्रयोग गर्न सकिने भए पनि यसतर्फ पर्याप्त ध्यान दिइएको छैन।

दसैँमा दक्षिणा दिन नयाँ नोट साट्ने परम्परा छ। सरकारले नोट छपाइ र वितरणमा ठूलो खर्च गर्ने भए पनि नागरिकले नयाँ नोटको उचित संरक्षण नगर्दा राज्यको खर्च बढ्ने गरेको टिप्पणी गरिएको छ। नोटमा तेल, अबिर, रंग र रगत लगाउनेदेखि चुरोटले पोल्ने तथा जथाभावी गुटुमुटु पारेर राख्ने कार्यले नोटको गुणस्तरमा असर पार्ने गरेको छ।

नोट बिगार्नेलाई कानुनी कारबाही गर्ने व्यवस्था भए पनि प्रभावकारी कार्यान्वयन र जनचेतनाको अभाव रहेको लेखमा उल्लेख गरिएको छ। नागरिकलाई नोटको महत्त्व बुझाउन सरकारले सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने र नोटको दुरुपयोग रोक्न नियमनलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

यसैबीच, बजारमा नगद अभाव, बैंकमा थुप्रिएको रकमको प्रभावकारी उपयोग हुन नसकेको अवस्था र कर्जा प्रवाहमा आएको सुस्तताप्रति पनि प्रश्न उठाइएको छ। अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन तथा नगदको उचित व्यवस्थापन गर्न नेपाल राष्ट्र बैंक र अर्थ मन्त्रालयले प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्नेमा जोड दिइएको छ।

अनुसा थापाद्वारा लिखित लेखमा नोटको संरक्षण राज्यको मात्र नभई प्रत्येक नागरिकको साझा जिम्मेवारी भएको उल्लेख गर्दै नोट जोगाउन जनचेतना, प्रभावकारी नियमन र सरकारी जवाफदेहिता आवश्यक रहेको निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ।