निरज रेग्मी
काठमाडौं । नेपालमा सडक तथा सवारी दुर्घटना मानव जीवनका लागि गम्भीर चुनौती बन्दै गएको छ। सवारी साधनको संख्या बढ्दै जानु, तीव्र गति, ट्राफिक नियमको उल्लंघन, मादक पदार्थ सेवन गरेर सवारी चलाउनु तथा सडकको अवस्थालगायतका कारण दुर्घटनाबाट हुने जनधनको क्षति अझै उल्लेख्य रहेको तथ्यांकले देखाएको छ।

नेपाल प्रहरीका अनुसार आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा देशभर ४३ हजार १६५ वटा सवारी दुर्घटना भएका छन्। ती दुर्घटनामा २ हजार ५४९ जनाको मृत्यु भएको छ भने ६ हजार १७६ जना गम्भीर घाइते र ३७ हजार २६८ जना सामान्य घाइते भएका छन्।

कहाँ र कसरी भइरहेका छन् दुर्घटना?

नेपालका विभिन्न भूभागमा सडक दुर्घटना हुने गरे पनि सहरी क्षेत्र, व्यस्त सडक तथा राजमार्गहरूमा जोखिम उच्च देखिन्छ। यसअघि नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को साउनदेखि पुससम्म मात्रै देशभर १२ हजार ८५६ वटा सवारी दुर्घटना भएका थिए। सो अवधिमा १ हजार १३७ जनाको मृत्यु र १६ हजार ३३५ जना घाइते भएका थिए।

दुर्घटनामा संलग्न सवारी साधनमध्ये मोटरसाइकलको संख्या उल्लेख्य रहेको प्रहरीले जनाएको छ। आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को साउनदेखि पुससम्मको अवधिमा मात्रै ११ हजारभन्दा बढी मोटरसाइकल दुर्घटनामा संलग्न भएका थिए।

मुख्य कारण के हुन्?

दुर्घटनाको प्रमुख कारणका रूपमा तीव्र गति देखिएको छ। नेपाल प्रहरीको विवरणअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को साउनदेखि पुससम्म तीव्र गतिका कारण मात्रै ५ हजार ६४० दुर्घटना भएका थिए। त्यसैगरी यात्रुको असावधानी, मादक पदार्थ सेवन, ट्राफिक नियम उल्लंघन, अनुमतिपत्रबिना सवारी चलाउनु तथा गलत तरिकाले ओभरटेक गर्नुलगायत कारण पनि दुर्घटनासँग जोडिएका छन्।

प्रहरीका अनुसार सडक विस्तार तथा मर्मतको अवस्था, सवारी साधनको बढ्दो संख्या र चालकको व्यवहारले पनि दुर्घटनाको जोखिम बढाउन सक्छ। दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि ट्राफिक नियमको प्रभावकारी कार्यान्वयन, नियमित अनुगमन, मापसे जाँच तथा सचेतनामूलक कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिनुपर्ने देखिन्छ।

जिम्मेवार को?

सडक दुर्घटना न्यूनीकरणमा चालक, यात्रु, ट्राफिक प्रहरी, सडक निर्माण तथा व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित निकाय र सरकार सबैको भूमिका महत्वपूर्ण हुन्छ। चालकले गति नियन्त्रण गर्ने, ट्राफिक नियम पालना गर्ने र सवारीको अवस्था जाँच गरेर मात्र यात्रा गर्ने हो भने दुर्घटनाको जोखिम घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

नेपाल प्रहरीले पनि दुर्घटना न्यूनीकरणका लागि बढी दुर्घटना हुने स्थानमा चेकिङ बढाउने, सचेतनामूलक संकेत राख्ने तथा प्रविधिको प्रयोग गर्ने काम भइरहेको जनाएको छ।

सवारी दुर्घटना केवल सडकमा हुने आकस्मिक घटना मात्र नभई धेरै अवस्थामा मानवीय व्यवहार, सडक अवस्था र व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित विषयसमेत हो। त्यसैले दुर्घटनाबाट हुने मानवीय क्षति घटाउन सडक सुरक्षा, जिम्मेवार चालक व्यवहार र प्रभावकारी ट्राफिक व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।